Энергиянынъ бир къач тарифи белли, амма оларнынъ эсас маналары бирдир. Умумен алгъанда, энергия – бу догърудан-догъру я да конверсия вастасынен инсангъа керек олгъан эр бир энергия шекилини темин эте бильген эр бир энергия-ташыйыджы ресурстыр. Къыскъадан айткъанда, энергия бойле ресурсларгъа аиттир ки, олар ... .энергия бермек .; бу комюр, нефть ве нефть якъыты, гидроэнергетика, ель энергиясы киби юксек-сыныф энергиясы олгъан мадделернинъ умумий терминидир.
Энергия акъкъында умумий малюмат .
★Энергияны сакълав ве энергияны сакълав технологиясы .
Энергия чокъ шекиллер ала ве чешит тасниф усулларына коре чешит тюрлерге болюнмек мумкюн. Шимдики вакъытта о, эсасен энергия чыкъарув, онынъ табиий хусусиетлери, къулланув чешити, этраф муитни кирлетеми, физик хусусиетлерине коре тасниф этиле.
Энергия чыкъарув я да энергия алув усулына эсаслангъан тасниф: 1. 1.1.
(Энергия чыкъарув я да алув усулына эсасланып, энергияны биринджи энергиягъа ве экинджи дереджели энергиягъа больмек мумкюн, буны 1-1 джедвельде корьмек мумкюн).
1) Биринджи энергия, яни табиий энергия, догърудан-догъру табиаттан ишленмейип ве чевирильмейип эльде этильген энергиягъа аиттир. Бу категориягъа эм янъылангъан, эм де-янъыланмагъан энергия кире. Янъылангъан энергия табиий регенерация имкянларына малик олгъан энергиягъа аиттир, о, истимал я да конверсия вакътында умумий энергия теминатыны эмиетли дереджеде эксильтмей. Онъа эсасен кунеш энергиясы, ель энергиясы, гидроэнергетика, геотермал энергия ве биомасса энергиясы кире. Аксине,-янъыланмагъан энергияда бу озюни-янъыланув хусусиети ёкъ, онынъ запаслары исе инсанларнынъ токътамайып ишлетильмесинен яваш-яваш эксиле. Хас мисаль оларакъ, комюр, нефть, табиий газ ве атом энергиясы кетириле.
2) Экинджи энергия дегенде, биринджи энергияны ишлемек ве чевирмек ёлунен эльде этильген чешит шекиллердеки энергия ташыйыджылары дейлер. Бу категориягъа эсасен электрик, кокс, комюр газы, биогаз, був ве спирт киби чешит шекиллер, эм де бензин, керосин, дизель ве агъыр нефть киби нефть махсулатлары кире. Бундан да гъайры, санайы истисалында пейда олгъан юксек-араретли дым газы, материаллар ташыгъан иссилик, янгъынлы газлар ве басымлы сувукълыкълар киби къалдыкъ иссилик ресурслары да экинджи дереджели энергия менбалары сайылалар.
Энергия хусусиетлерине коре тасниф: 1.1.
Энергияны онынъ хусусиетлерине коре якъы т- эсасында ве - якъы т - эсасында олмагъан энергиягъа больмек мумкюн.
(1) Якъы т- эсасында энергия энергия чыкъармакъ ичюн догърудан-догъру якъув материаллары оларакъ къулланмакъ мумкюн олгъан ресурсларгъа аиттир. Бу категориягъа чешит тюрлери кире, шу джумледен комюр, нефть ве табиий газ киби къазылма якъыты; агъач, биогаз ве органик къалдыкълар шеклинде биоякъыты; ве химиявий синтез этильген метанол ве спирт киби якъытыджылар. Онъа озек реакцияларында къулланылгъан уран, ксенон ве сланец киби озек якъыты да кире.
(2) -якъы т - эсасында олмагъан энергия догърудан-догъру якъув менбалары оларакъ келишмеген энергия чешитлерине аиттир, оларнынъ арасында, амма тек оларнен сынъырланмайып, гидроэнергия, ель энергиясы, далгъа энергиясы, ель-акъынты энергиясы, кунеш энергиясы ве геотермал энергиясы бар.
Энергия къулланув чешитине коре тасниф:
Энергияны онынъ къулланув чешитине коре адий энергиягъа ве янъы энергиягъа больмек мумкюн.
1) Адеттеки энергия, яни аньаневий энергия, адет узьре, кениш къулланылгъан ве технологик джеэттен пишкин олгъан энергия шекиллерине, шу джумледен комюр, нефть, табиий газ, гидроэнергетика ве атом парчаланув энергиясына аиттир. 2) Янъы энергия - бу ильк невбетте араштырылгъан ве ишлетильген я да араштырма басамакъта олгъан ве илериде популярлаштырылувыны беклеген янъылангъан энергия чешитлери, меселя, кунеш энергиясы, ель энергиясы, геотермал энергиясы, океан энергиясы, биомасса энергиясы ве атом синтез энергиясы.
Энергия истималы этраф муитни кирлетеми, ёкъмы, бунъа коре тасниф:
Энергия истималы этраф муитни кирлетеми, ёкъмы, бунъа коре, оны кирлетиджи энергиягъа ве темиз энергиягъа больмек мумкюн.
1) Бурлаткъан энергия дегенде, оны къулланув вакътында этраф муитни кирлеген энергия, меселя, комюр ве нефть дейлер. Къулланув вакътында олар якъылув себебинден углекислый газ, кварц оксидлери, азот оксидлери киби чокъ микъдарда кирлетиджи мадделер чыкъаралар, бу исе парник эффекти, экши ягъмур ве иляхре пейда эте, экологиягъа тесир эте ве этраф муитке зарар кетире.
2) Темиз энергия, ешиль энергия оларакъ да белли, бу, кирлетиджи мадделерни чыкъармагъан я да аз кирлетиджи мадделерни чыкъаргъан ве оны къулланув вакътында белли бир чыкъарув стандартларына джевап берген энергиягъа аиттир, меселя, гидроэнергетика, ель энергиясы ве кунеш энергиясы киби янъылангъан энергия менбалары, эм де атом энергиясы.
Энергиянынъ шекилине коре тасниф: 1. 1.1.
Энергия шекилининъ хусусиетлерине эсасланып, оны алты эсас чешитке больмек мумкюн: механик энергия, иссилик энергиясы, химиявий энергия, нурланув энергиясы, электрик энергиясы ве атом энергиясы.
Юкъарыдаки тасниф усуллары тек араштырмаджылар тарафындан къулланылгъан шимдики усуллардыр. Инсанларнынъ энергия акъкъында анълавы теренлешкен сайын, энергия башкъа тарафлардан чешит ихтияджларгъа коре тасниф этиледжек. Лякин насыл тасниф усулы къулланылгъанына бакъмадан, эсас макъсат энергияны даа яхшы анъламакъ ве бойлеликнен оны даа ильмий джеэттен ишлеп чыкъмакъ ве файдаланмакътыр.